Başkaldıran Kadının Şeytanileştirilmesi

Tarih bazen o kadar tutarlı bir şekilde tekrar ediyor ki insan determinizmin güvenli sularında buluveriyor kendini. Tüm zamanlarda ve neredeyse tüm coğrafyalarda muhafazakar siyasetlerin değişmez unsurlarından birinin kadın düşmanlığı oluşu gibi. İsimler ve aktörler değişse de kürtaj, bekaret, evlilik-zina, örtünme, sosyal hayata katılma vb üzerinden kadınları baskı altına alma mekanizması değişmiyor. Tabii bu hikayenin bir yönü. Bence asıl baskı altına alınmaya çalışılan cinsellik ve arzudur. Ancak gemlemeye çalıştıkça daha büyük bir mesele haline gelen arzu tatmin edilmediğinde öfkeye ve nefrete dönüşüyor. Özellikle de o arzuyu uyandıran figürler öfkenin hedefi haline geliyorlar.

Günümüz dünyasını anlamakta bir el kitabı gibi kullanılabilecek kült roman 1984’den şu sahne bu mekanizmayı çok güzel gözler önüne seriyor:

“Kimi zaman insanın birine duyduğu nefreti bile isteye bir başkasına yöneltmesi de olasıydı. Winston da, karabasan gören bir insanın ansızın yatağında doğrulması gibi, ekrandaki yüze duyduğu nefreti arkasında oturan siyah saçlı kıza yöneltiverdi. Çılgınca, müthiş sanrılar düştü aklına. Kızı lastik bir copla döve döve öldürüyordu. Çırılçıplak soyduktan sonra bir kazığa bağlıyor, Aziz Sebastian’a yaptıkları gibi oklarla delik deşik ediyordu. Irzına geçiyor, orgazm anında boğazını kesiyordu. Üstelik, ondan niçin nefret ettiğini şimdi çok daha iyi anlıyordu. Ondan nefret ediyordu, çünkü genç ve güzel olmasına karşın cinsiyetsizdi, çünkü onunla sevişmek istemesine karşın bunu hiçbir zaman yapamayacağını biliyordu, çünkü sanki sarıl bana diyen o güzelim, yumuşacık beline iffetin saldırgan simgesi o iğrenç kızıl kuşağı dolamıştı.”

1984’ün dünyasını bugün “Büyük Birader Seni İzliyor” cümlesine indirgeyerek hatırlıyoruz belki ama roman çok daha fazlasını araştırıyor. Özellikle gerçekliğin ideoloji ile nasıl kurgulandığını enine boyuna tartışıyor. Dil ile düşüncenin denetimi sağlanırken, cinselliğin ve arzunun baskılanması ve yönlendirilmesi ile de bedensel ve ruhsal denetim tamamlanıyor. Bu sayede, cephede kendilerini bekleyen ölüme gözünü kırpmadan koşacak olan askerlerin yürekleri Büyük Birader’in resminde cisimlenen parti sevgisiyle dolup taşıyor. Böyle bir toplumsal düzenin sağlanması arzunun tam anlamıyla partiye yönlendirilmesiyle mümkündür. İşte bu ortamda partili kadınlar cinselliğe karşı örgütleniyorlar ve bunu toplumsal olarak göstermek için bellerine kızıl kuşaklar bağlıyorlar. Tamamen “kendi” istekleriyle! İdeoloji sizi kurar ve siz de kendi özgür iradenizle seçim yaptığınızı düşünürsünüz. 1984’ün bir türlü denetim altına alınamayan bireyi Winston ise içinde uyanan cinsel arzunun korkunç bir şey olduğunu hissediyor; istemsizce içinde uyanan güdülerin sorumlusunu aramaya başlıyor: bu duyguları uyandıran kadını bulması uzun sürmüyor! Tıpkı homofobik söylemde ve eşcinsel cinayetlerinde olduğu gibi: öfkenin kaynağında öfkeyi hisseden kişinin baskılamaya çalıştığı ve bir türlü başa çıkamadığı “yanlış” arzuları vardır.

Kadın düşmanlığının  kökeninde başa çıkılamayan arzular olmasının ilk ve en önemli sonucu da kadının şeytanileştirilmesidir. Örneğin Hıristiyan dünyanın kadim kabullerinden biridir kadının şeytanın işbirlikçisi olması: Erkek kadının ayartıcılığı yüzünden babanın cennetinden kovulmuştur. Adem-Havva mitosu temelde böyle bir hikayedir. Başlangıca dair bu hikayede cennet pek de annelerin ayakları altında değildir. Hatta “Havva öncesi bir başka Havva” hikayesi de vardır kimi Yahudi söylencelerinde. İlk başta Adem ve Havva değil, Adem ve Lilith vardır bu mitosa göre. Beraber ve eşit koşullarda yaratıldığı için Lilith Adem’e boyun eğmeyi reddeder. Eşit haklar talep eder. Bu nedenle cennetten ilk kovulan insan olur ve dünyaya atılır. Cennetten kovulduğu gibi insanlıktan da çıkarılır bir anlamda. Hem zaten şeytanın karısı olur, ondan canavarlar doğurur. Yer altına kapatılmış, ehlileştirilemeyen, başkaldıran, tehlikeli kadın figürü tüm kötülüklerin anası olarak her mitolojide karşılıklarını bulur böylece. Adem’e tabi olacak ve onu efendisi olarak kabul edecek Havva ise bu sefer Adem’in kaburga kemiğinden yapılır. Dolayısıyla Havva’nın ayrı bir kimlik iddiasıyla ortaya çıkmasının önü alınmış olur. Ancak kötü ve elbette kıskanç Lilith boş durmaz bu hikayede; yeraltı yaratıklarından en bilinenini, yılanı kullanarak Havva’nın zihnini çeler ve Adem’e yasak meyvayı tattırır. Cennetten kovulup da dünyaya gönderilecek olan Havva bu kabahatinin bedelini doğum yaparken acı çekmek ve her aybaşında kanamak suretiyle ödeyecektir. Adem’in cezası Havva kadar ağır değildir elbette. Havva’nın ve kızlarının bu acıları yetmezmiş gibi Lilith yeni doğum yapmış kadınlara, yeni doğmuş bebeklere de musallat olacaktır (Anadolu’da alkarısı, albastı diye bilinen hastalık / kötü güç). Uzun sözün kısası karanlık güçlerle ilişkili cadıların arketipidir Lilith.

Tüm bu hikaye eril tanrıların istilasıyla tasfiye edilen ana-tanrıça kültünün yer değiştirmesi olarak da okunabilir ki bu da başka bir konu… Ana-tanrıçanın ehlileşmeyen taraflarının cadılaştırılması ve “olumlu” yanlarının anne ve bakire olarak kutsanması paganlıktan Hıristiyanlığa geçişte izleri kolaylıkla takip edilebilen bir süreçtir. Meryem Ana figüründe olduğu gibi hem bakire hem de anne olmak varılabilecek en kutsal mertebedir!

11 comments

  1. Çok güzel bir yazı olmuş ve çok hoş sonlanmış. Özellikle bitiş cümlesi, içinde barındırdığı anlamlarla nokta değil iki nokta üst üste gibi. Sizin yazılarınızda en sevdiğim şeylerden biri bu: Sadece söylemiyor, neden olduğunuz çağrışımlarla söyleme hevesi de yaratıyorsunuz.

    Beğen

  2. Her zamanki gibi elinize dilinize sağlık, bana sadece öykü yazmayı değil, sakin ve sağli kafayla bazı şeylere bakmayı öğrettiginiz için bir kez daha teşekkürler.

    Beğen

  3. “Kadın şeytan suretinde gelir, şeytan suretinde gider. Sizden birisi bir kadın görür de hoşuna giderse, eşine varsın (onunla beraber olsun!) Çünkü bu, onun nefsinde uyanan şeyi giderir.“

    Beğen

  4. Her ilişki bu arada aşk ve evlilik de sosyal ilişki türüdür. .Diyelim ki 10 yıldır çalıştığınız şirkette her zaman aynı kişiyle yemekhaneye gidiyorsunuz.Ortak konular, ortak dedikodular paylaşıyorsunuz.Yeni bir eleman alınıyor işe. Siz onda arkadaşlık etmek için ışık görüyorsunuz ama iş kankanız nefret ediyor ve aranıza katılmasını onaylamıyor. İşte bu durumda yapılacak seçimde bir yığın alışkanlık ve denge unsurları bozulacak ve yeniden kurmak için mücadele edilecek.Sorunu böyle ortaya koyarsak kadın, şeytan, yeni bir ilişki, iki kişilik yalnızlık, çok eşlilik,maymun iştahlılık, zamparalık, arkadaşlık, ortak yaşam, arkadaşını satma türü kavramlar hakkında düşünerek herkes kendi yolunu bulacaktır.Kesin olan tek kural kaba güç ve çirkin sözler sarf etmemektir.Ben bir kadın olarak(şeytan değil) ne kadın dostumun beni satmasını, ne kocamın başka bir kadını düşünerek benimle nefis köreltmesini, ne de mükemmel bir kadın bulup boşanmak istemesini arzularım.Teori böyle zorlu olunca pratikte sap gibi yalnız kalmam kaçınılmaz oldu.

    Beğen

  5. Belki de erkeğin güçsüz kaldığı tek andır arzu sonrası zaman. Bu da iktidarı kadının ele geçirdiği anlamına gelir. Belki de arzu değil ama katlanılacak bu sonuç arzuyu istenmez kılmıştır. Erkeğin iktidarı kadına verme fikri, anlık dahi olsa🙂

    Beğen

  6. Bence yarım kalmış. O sondaki ünlem de olmasa hiç ihtimal vermeyeceğim bittiğine.
    Asıl konu için ısınma turu gibi olmuş, eksik bitmiş güzel bir yazı.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s